W zdrowym lesie (ekosystemie) panuje stan naturalnej równowagi, czyli wszystkie organizmy żyjące na danym obszarze występują w liczebności nie powodującej zagrożenia dla innych lub całego ekosystemu. Żaden z mieszkańców lasu w swej naturze nie jest szkodnikiem, ale jeśli wspomniana równowaga środowiska zostanie zachwiana dochodzi do chorób, a w skrajnych przypadkach, zamierania całych ekosystemów.

Podstawą działalności leśników w zakresie ochrony lasu jest ciągła obserwacja zachodzących w lesie procesów oraz rozwoju potencjalnych zagrożeń ze strony czynników biotycznych (owady, grzyby), abiotycznych (wiatr, przymrozki) oraz antropogenicznych (np. zanieczyszczeń powietrza, wód i gleb, pożarów).  Posiadanie szerokiej wiedzy na temat biologii owadów czy grzybów, zagrażających lasom, pozwala na skuteczne prognozowanie ich masowego wystąpienia.

Ochrona lasu przed szkodnikami i chorobami

Lasy Nadleśnictwa Osie to głównie monokultury sosnowe. Ich równy wiek jest konsekwencją wielkiej gradacji strzygoni choinówki w latach dwudziestych ubiegłego wieku. W ostatnich latach w związku z masowym pojawieniem się brudnicy mniszki na terenie nadleśnictwa zostały wykonane zabiegi agrolotnicze w celu ograniczenia występowania tego owada, ostatni w roku 2025 na powierzchni 2560 ha.

Zagrożenia ze strony szkodników pierwotnych sosny monitorowane są między innymi poprzez wywieszanie pułapek feromonowych, ścinkę drzew na płachtę czy jesienne poszukiwania w ściółce.

Leśnicy prowadzą szereg działań w celu zwiększenia naturalnej odporność lasu np. poprzez przebudowę jednolitych drzewostanów sosnowych na żyźniejszych siedliskach wprowadzając gatunki liściaste, ochronę starych drzew dziuplastych, wywieszanie skrzynek lęgowych, ochronę mrowisk oraz wspierają występowanie pożytecznych ptaków i owadów.

Szkodniki wtórne, czyli takie które uszkadzają drewno jak cetyńce, korniki czy przypłaszczek granatek są zagrożeniem dla starszych drzewostanów iglastych. Ochrona przed tymi szkodnikami polega głównie na: wyznaczaniu, terminowym usuwaniu i wywożeniu z lasu drzew zasiedlonych.

Ochrona upraw i młodników

Poza ochroną lasu przed owadami czy grzybami, szczególną uwagę przywiązujemy do ochrony nowych nasadzeń przed zwierzyną. Duże ssaki leśne: łosie, jelenie, daniele i sarny są niezbędnym elementem leśnego ekosystemu. W ich pobyt w lesie wpisane są zniszczenia młodych upraw leśnych, zwłaszcza w okresie zimowym. Na ternie nadleśnictwa z roku na rok ubywa ogrodzeń z siatki metalowej, jednak jest to nadal stosowana metoda zabezpieczania upraw. Innymi metodami są zabezpieczanie środkami chemicznymi, rysakowanie oraz wykładanie drzew zgryzowych.

W uprawach sosnowych zagrożeniem jest również szeliniak sosnowy, chociaż w ostatnich latach bez wyrządzania istotnych szkód, zwalczany przy pomocy rowków izolacyjnych lub chwytnych, a na uprawach poprzez wykładanie wałków i zabezpieczanie chemiczne.

Ochrona lasu przed czynnikami abiotycznymi

W wyniku działań abiotycznych może dochodzić do osłabienia oraz zamierania drzew i drzewostanów. Największe zagrożenie występuje od wiatru, zakłóceń stosunków wodnych oraz od wahań temperatur. W roku 2021 przez teren nadleśnictwa przeszła nawałnica wraz z gradobiciem, najbardziej ucierpiały Leśnictwa Osie i Nowa Rzeka, skutkiem tego zjawiska było między innymi silne wydzielanie się posuszu. Do działań mających na celu ograniczenie negatywnych skutków możemy zaliczyć: zmierzanie do utworzenia odporniejszych ścian lasu, wprowadzanie gatunków domieszkowych oraz dostosowanie drzewostanu do siedliska czy retencjonowanie wody w ekosystemach leśnych.

Zagrożenia wynikające z czynników antropogenicznych (działalność człowieka)

Las jest ogólnodostępny, jednak wzmożony ruch turystyczny powoduje zwiększenie ryzyka m. in. zaśmiecania terenów leśnych, niszczenia infrastruktury czy pożarów. Występuje również ryzyko skażenia wody, gleby oraz powietrza. Leśnicy regularnie prowadzą edukacje społeczeństwa w tym zakresie. Na terenie nadleśnictwa prowadzony jest szereg działań w celu ukierunkowania ruchu turystycznego np. poprzez tworzenie nowych miejsc postojowych czy tras do uprawiania sportu.

Ochrona przeciwpożarowa

Pożary  są niewątpliwie największym wrogiem lasu, ponieważ unicestwiają wszystko co żyje i zamieniają w popiół wysiłek kilku pokoleń leśników. Rosnąca świadomość społeczeństwa oraz szeroko rozumiana profilaktyka prowadzona przez leśników z Osia sprawiają, że liczba pożarów w lasach naszego nadleśnictwa jest niewielka. Rocznie wybucha ich kilka, ale ogarniają jedynie niewielką powierzchnię lasu. Co roku przed sezonem letnim wyorywane są pasy przeciwpożarowe mające  na celu zatrzymanie ognia z okolic dróg i torów kolejowych. Dzięki sieci wież obserwacyjnych oraz doskonałej łączności i stałej współpracy ze Strażą Pożarną zarzewia ognia są szybko lokalizowane i gaszone w zarodku.

Zimowe chłody doskwierają nie tylko nam – ludziom. Ta pora roku to ciężka próba dla ptaków nie migrujących na południe i zalatujących do nas z północy. Niskie temperatury wymagają od kilkugramowych ptaszków ciągłego dostarczania kalorii. Niestety, podczas śniegów i mrozów o jedzenie trudno więc leśnicy z Nadleśnictwa Osie co roku wywożą do lasu około tony karmy dla ptaków. Pomagać ptakom może również każdy z nas a dla wielu będzie to też jedyna możliwość kontaktu z dziką przyrodą. Dlatego dokarmiajmy ptaki, ale mądrze, tak aby nie czynić im szkody.
Do dokarmiania ptaków warto wybrać miejsce zaciszne, osłonięte przed wiatrem, ale jednocześnie odsłonięte. Ptaki unikają miejsc o ograniczonej przestrzeni, skąd trudno uciec w razie zagrożenia. Karma dla ptactwa musi być zawsze świeża, nie zepsuta, nigdy nie solona. Jeżeli nie jest od razu zjadana, należy pamiętać o jej częstej wymianie.
Rozpoczęte dokarmianie należy kontynuować przez całą zimę. Na jesieni, do miejsc z pożywieniem ptaki przylatują coraz częściej, a w miarę zbliżania się wiosny coraz rzadziej. Najważniejsze to rodzaj i jakość pokarmu. Nie podrzucajmy ptakom spleśniałego chleba, resztek ciast, zepsutych kasz czy stęchłego ziarna. Głodne ptaki wszystko zjedzą, ale efekty takiej ,,pomocy" mogą być tragiczne. Sikorom poza tradycyjnym kawałkiem słoniny możemy serwować nasiona słonecznika - łuskane lub w łupinach - i konopie. Pamiętajmy, że słonina musi być surowa, bez przypraw i nie może wisieć dłużej niż 3-4 tygodnie. Trzeba ją zdejmować przy temperaturze powyżej zera, gdyż wtedy szybko jełczeje i może powodować zatrucia pokarmowe u ptaków. W miejscach dokarmiania wróbli i mazurków odpowiednie są rożne odmiany prosa, drobne kasze i łuskany słonecznik, a tam gdzie występują sierpówki, gołębie, kawki i gawrony, można wysypywać grube kasze, pszenicę. Jeśli w naszym ogrodzie pojawią się dzwońce, to w okresie najsilniejszych mrozów wysypmy im nieco konopi i słonecznika. A w przypadku odwiedzin stadka trznadli, dajmy nieco prosa, łuskanego owsa czy płatków owsianych. Kosy i kwiczoły możemy dokarmiać pokrojonymi rodzynkami, daktylami, morelami czy kawałkami jabłka pod warunkiem że nie ma mrozu.

W miejscu dokarmiania ptaków zwróćmy też uwagę na obecność kotów. Nasz grzeczny na co dzień Mruczek na pewno nie pogardzi łatwym łupem jakim może być drobne ptactwo zajęte posiłkiem…

Tekst: Dawid Warzyński

Foto: Anna Radowska