Według GUS stan na 2024 r. populacja jeleni w Polsce szacowana jest na około 280 tyś. osobników. Dorosły byk nosi imponujący wieniec (poroże), który co roku zrzuca i ponownie nakłada. Jeleń szlachetny wyróżnia się smukłą i harmonijną budową ciała. Latem jego suknia ma brunatno-rudawe ubarwienie, natomiast zimą staje się bardziej płowa, z odcieniami szarości. Zimowy włos jest znacznie gęstszy i niemal dwukrotnie dłuższy niż latem, co stanowi doskonałą ochronę przed niskimi temperaturami. Cielęta mają rudobrązową suknię ozdobioną żółtawobiałymi cętkami na bokach ciała, które pełnią funkcję maskującą i zanikają po kilku tygodniach życia. Wraz z dojrzewaniem u byków rozwija się charakterystyczna grzywa na szyi. Z wiekiem staje się ona coraz bardziej okazała i dłuższa, osiągając największe rozmiary w okresie jesienno-zimowym. Szczególnie wyraźnie widoczna jest w sukni zimowej, podkreślając masywną sylwetkę dorosłych byków.
Jelenie zasiedlają przede wszystkim rozległe kompleksy leśne. W okresie wiosennym często penetrują łąki i szuwary, latem i jesienią lasy dębowo-bukowe, natomiast zimą ich najważniejszą ostoję stanowią bory sosnowe. Żerują na pędach, liściach, korze, owocach oraz roślinach runa leśnego, a skład ich diety zmienia się wraz z porami roku.
Najbardziej widowiskowym okresem w życiu jeleni jest jesienne rykowisko, przypadające na drugą połowę września. W tym czasie byki donośnym rykiem oznajmiają swoją obecność i siłę, gromadzą wokół siebie chmary łań oraz odstraszają rywali. Gdy sama demonstracja nie wystarcza, dochodzi do widowiskowych pojedynków na wieńce. Walki te mają na celu wyłonienie najsilniejszego byka, który uzyskuje prawo do krycia łań. Choć starcia wyglądają niezwykle groźnie, najczęściej kończą się wycofaniem słabszego rywala, a do poważnych urazów dochodzi stosunkowo rzadko. Rykowisko jest jednym z najbardziej spektakularnych zjawisk przyrodniczych polskich lasów i stanowi ważny element biologii tego gatunku.
Jeleń szlachetny jest zwierzęciem stadnym, żyjącym w chmarach. Łanie tworzą trwałe grupy rodzinne wraz z potomstwem, natomiast byki przez większą część roku przebywają w oddzielnych chmarach lub - zwłaszcza starsze osobniki - prowadzą samotniczy tryb życia.
Łanie cielą po 34 tygodniach ciąży, zazwyczaj w maju i czerwcu. Zwykle na świat przychodzi jedno młode, nazywane cielęciem
Samce co roku zrzucają poroże, najczęściej w marcu lub kwietniu, by wkrótce rozpocząć budowę nowego. W okresie wzrostu poroże pokryte jest silnie unaczynioną skórą, zwaną scypułem, która odżywia rozwijającą się tkankę kostną. Po zakończeniu wzrostu scypuł obumiera, a byk wyciera go o pnie i gałęzie drzew, odsłaniając gotowy wieniec. W pełni dojrzałe byki posiadają na każdej tyce odnogi - oczniak, nadoczniak, opierak oraz charakterystyczną koronę, składającą się z trzech lub większej liczby odnóg. Z wiekiem liczba odnóg zwiększa się aż do osiągnięcia pełni rozwoju, po czym stopniowo maleje.
Jako gatunek odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu ekosystemów leśnych. Przy odpowiednim zagęszczeniu sprzyja zachowaniu naturalnej równowagi, choć zbyt liczna populacja może powodować szkody poprzez spałowanie i zgryzanie młodych drzew.

Tekst: Karol Pawlicki

 Gospodarka łowiecka w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Osie prowadzona jest w 5 obwodach łowieckich. Dla każdego obwodu łowieckiego nadleśnictwo zatwierdza roczne plany łowieckie. Dla Ośrodka Hodowli Zwierzyny Dąbrowa roczne plany łowieckie zatwierdza dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu.

Koniec zimy to czas, w którym byki jelenia zrzucają poroże po to, aby  w kolejnym roku wyrosło na głowie nowe-bardziej okazałe. Wielkość i kształt poroża świadczy o wieku i sile samca, choć duży wpływ ma tu obfitość i jakość bazy pokarmowej. Jest ono wykorzystywane jako atrybut i oręż w walce o samice w okresie godów (zwanych u jeleni rykowiskiem). W ten sposób natura daje gwarancję, że tylko zdrowe i najsilniejsze osobniki będą przekazywać swoje geny następnym pokoleniom.
   Poroże to wyrostki kostne na stałych podstawach w postaci guzów zwanych możdżeniami. Po odpadnięciu poroża możdżenie pokrywają się silnie ukrwioną skórą i bardzo szybko narasta tkanka kostna tworząca nowe poroże pokryte skórą zwaną scypułem. Proces ten trwa do 4 m-cy, po tym okresie w pełni wykształcone. Zrogowaciałe poroże jest oczyszczane  z martwego już scypułu przez wycieranie o krzewy, gałęzie i drzewa. Jest to moment, w którym poroże nabiera charakterystycznej barwy i ujawnia się bardzo ciekawa i zróżnicowana faktura.
    Podobny schemat występuje u większości jeleniowatych z małym przesunięciem w czasie. Jako pierwsze poroże zrzucane jest przez łosie (styczeń-luty ) następnie przez jelenie (luty, marzec) i daniele (kwiecień-maj), sarny natomiast zrzucają swoje parostki w okresie późno jesiennym. Jest taka prawidłowość, że osobniki o największym porożu pozbywają się „ciężaru" jako pierwsze, gdyż potrzebują więcej czasu na jego odbudowę.
    Należy pamiętać, że w trakcie wycieczek do lasy nie wolno wchodzić w uprawy i ostoje zwierzyny oraz miejsca, gdzie prowadzone są prace związane z pozyskaniem drewna.

Zima to trudny czas dla leśnej zwierzyny. Niskie temperatury i zalegająca pokrywa śnieżna powodują że każdy ruch powoduje duży wydatek energetyczny który niezwykle trudno jest zrekompensować trudno dostępnym zima pokarmem. Pomimo faktu, że jeleniowate zimą zmieniają swoją dietę na łatwiej dostępne pędy i korę drzew i krzewów dostęp do pokarmu jest bardzo trudny. Zmarznięty śnieg nie pozwala zjadać nawet mchów i porostów, jeszcze gorzej jest przy chwilowej odwilży. Zeskorupiała warstwa śniegu rani cewki – nogi zwierzyny.
Potrzeba dokarmiania wydaje się więc oczywista trzeba jednak wiedzieć, że niewłaściwie prowadzone dokarmianie może przynieść skutek odwrotny od zamierzonego dlatego działalność ta wymaga szczególnej troski i rozwagi.  
Wiedząc jednak, że zima to najtrudniejszy okres w życiu zwierząt a niskie temperatury, częste opady, silne wiatry powodują wychłodzenie organizmu co z kolei zwiększa zapotrzebowanie energetyczne każdego organizmu myśliwi i leśnicy spieszą leśnej zwierzynie z pomocą. Zwłaszcza, że zima to także okres w którym samice większości ssaków są w zaawansowanych ciążach,  a samce sarny – kozły, rozpoczynają nakładanie poroża co również skutkuje zwiększonym zapotrzebowaniem pokarmowym w tym także na mikro i makro elementy. Stąd wynika szczególna potrzeba rozsądnego i przemyślanego dokarmiania, które jest procesem złożonym, długotrwałym oraz kosztownym. Dokarmianie zwierzyny w tym czasie polega na systematycznym wykładaniu karmy, odsłaniania dostępu do roślin na poletkach i dostarczaniu soli mineralnych w postaci lizawek solnych. W okolicach paśników i miejscach regularnego przebywania zwierzyny spotkamy w tym czasie niecodzienne zwykle w lasach stosy marchwi, buraków, kiszonek różnego rodzaju oraz siana i ziaren zbóż.
Wszystko to po to aby kondycja zwierzyny – ozdoby polskich lasów, była jak najlepsza a najedzone zwierzęta nie powodowały dużych szkód w uprawach i młodnikach leśnych.


Tekst: D.Warzyński